ขั้นตอนการโอนหุ้นและเปลี่ยนแปลงผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดในประเทศไทย

สรุปสั้น ๆ

ในบริษัทจำกัดของประเทศไทย (บริษัทเอกชนจำกัด / บริษัทจำกัด) การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อต้องทำเป็นตราสารการโอนหุ้นเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อทั้งผู้โอนและผู้รับโอน และมีพยานอย่างน้อยหนึ่งคนรับรอง มิฉะนั้นย่อมตกเป็นโมฆะ; นอกจากนี้การโอนจะใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกได้ก็ต่อเมื่อได้จดแจ้งลงในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทแล้ว จากนั้นบริษัทจึงยื่นปรับปรุงบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ตามระเบียบ มาตรา 1129

บทบัญญัติที่อ้างถึงต่อไปนี้อ้างจากบรรพว่าด้วยบริษัทในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (Civil and Commercial Code) ของประเทศไทย ส่วนขั้นตอนการจดทะเบียนต่อหน่วยงานราชการอ้างถึงพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 (Commercial Registration Act B.E. 2499) หุ้นของบริษัทจำกัดแบ่งออกเป็นสองชนิด คือ หุ้นชนิดระบุชื่อ และ หุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือ ซึ่งวิธีการโอนและเงื่อนไขความสมบูรณ์แตกต่างกัน จึงต้องแยกให้ชัดเจน

1. การโอนหุ้นชนิดระบุชื่ออย่างถูกต้องตามกฎหมาย

การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อ (entered in a name certificate) มีข้อกำหนดรูปแบบที่เคร่งครัด กล่าวคือ การโอนต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อทั้งผู้โอนและผู้รับโอนร่วมกัน และลายมือชื่อนั้นต้องมีพยานอย่างน้อยหนึ่งคนรับรอง; การโอนที่ไม่เป็นไปตามรูปแบบนี้ย่อมตกเป็นโมฆะทั้งสิ้น มาตรา 1129 ในทางปฏิบัติคือการลงนามใน “ตราสารการโอนหุ้น” ซึ่งระบุผู้โอน ผู้รับโอน เลขหมายหุ้น และจำนวนหุ้น

ตัวตราสารการโอนหุ้นเองอาจต้องเสียอากรแสตมป์ ทั้งนี้อัตราและวิธีการชำระให้เป็นไปตามที่ทางราชการกำหนด (ทางสำนักงานของเราสามารถช่วยตรวจสอบยืนยันได้)

2. เงื่อนไขความสมบูรณ์: ก่อนจดแจ้งลงทะเบียนยังใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกไม่ได้

แม้จะได้ลงนามในตราสารการโอนหุ้นแล้ว การโอนจะใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกได้ก็ต่อเมื่อได้นำข้อเท็จจริงเรื่องการโอน ตลอดจนชื่อและที่อยู่ของผู้รับโอน จดแจ้งลงในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทแล้วเท่านั้น มาตรา 1129 กล่าวอีกนัยหนึ่ง ก่อนที่จะปรับปรุงสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น บริษัทยังถือได้ว่าผู้ถือหุ้นเดิมเป็นผู้ถือหุ้นอยู่ และสิทธิของผู้รับโอนก็ยังใช้ยันบุคคลภายนอกไม่ได้ ดังนั้น “การลงนามในตราสารการโอน” กับ “การโอนหุ้นเสร็จสมบูรณ์” จึงเป็นคนละเรื่องกัน จำเป็นต้องจดแจ้งลงทะเบียนให้เสร็จ

3. ข้อบังคับอาจจำกัดการโอน และกรณีที่บริษัทมีสิทธิปฏิเสธการรับจดทะเบียน

ข้อบังคับของบริษัทอาจกำหนดข้อจำกัดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการโอนหุ้นชนิดระบุชื่อ (เช่น กำหนดสิทธิซื้อก่อน หรือกำหนดให้ต้องได้รับอนุมัติก่อน) มาตรา 1129 นอกจากนี้ หากหุ้นนั้นยังมีเงินค่าหุ้นที่ถึงกำหนดชำระแล้วแต่ยังค้างชำระ (call due) บริษัทย่อมมีสิทธิปฏิเสธไม่รับจดทะเบียนการโอนหุ้นนั้นได้ มาตรา 1130

ข้อมูลเสริม: หุ้นของบริษัทจำกัดในประเทศไทยต้องมีมูลค่าที่ตราไว้ต่อหุ้นไม่ต่ำกว่า 5 บาท มาตรา 1117 และการชำระค่าหุ้นงวดแรกต้องไม่ต่ำกว่า ร้อยละ 25 ของมูลค่าที่ตราไว้ มาตรา 1105 ด้วยเหตุนี้จึงอาจมีหุ้นที่ “ชำระค่าหุ้นเพียงบางส่วน” อยู่ ซึ่งเมื่อโอนหุ้นประเภทนี้ยิ่งต้องระวังกฎเรื่องการปฏิเสธการรับจดทะเบียนข้างต้น

4. การปรับปรุงสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท (register of shareholders)

บริษัทจำกัดทุกบริษัทต้องจัดทำสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น โดยระบุชื่อ ที่อยู่ อาชีพ (ถ้ามี) หุ้นที่ถืออยู่ (แยกตามเลขหมายหุ้น) และการชำระเงินค่าหุ้นของผู้ถือหุ้นแต่ละคน ตลอดจนวันที่เข้าเป็นและวันที่ขาดจากการเป็นผู้ถือหุ้น เป็นต้น มาตรา 1138 สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นต้องเก็บรักษาไว้ ณ สำนักงานที่จดทะเบียนของบริษัท และเปิดให้ผู้ถือหุ้นตรวจดูได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายในระหว่างเวลาทำการ ไม่น้อยกว่าวันละ 2 ชั่วโมง มาตรา 1139 เมื่อโอนหุ้นแล้ว ควรจดแจ้งผู้รับโอนลงในสมุดทะเบียนและปรับปรุงข้อมูลของผู้ถือหุ้นเดิมโดยไม่ชักช้า

5. การปรับปรุงบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD)

กรรมการมีหน้าที่ต้องส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นทั้งหมดต่อนายทะเบียน (Registrar) อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่ 14 นับแต่วันประชุมสามัญผู้ถือหุ้น โดยมีรายการต่าง ๆ ตามที่ปรากฏในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นข้างต้น ซึ่งบัญชีรายชื่อนี้ก็คือ บอจ.5 ในทางปฏิบัติ มาตรา 1139

หากรายการจดทะเบียนเกี่ยวกับผู้ถือหุ้น หุ้น ฯลฯ มีการเปลี่ยนแปลง ยังต้องดำเนินการตามมาตรา 13 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ โดยยื่นจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงต่อหน่วยงานทะเบียนพาณิชย์ที่เกี่ยวข้องภายใน 30 วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง; ทั้งนี้รายการที่ต้องจดทะเบียนย่อมรวมถึงทุนเรือนหุ้นของบริษัท จำนวนหุ้น มูลค่าที่ตราไว้ และการถือหุ้นของแต่ละคนอยู่แล้ว มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ หากมีการเปลี่ยนตัวกรรมการไปพร้อมกัน การเปลี่ยนแปลงกรรมการก็ต้องนำไปจดทะเบียนต่อ DBD ด้วยเช่นกัน (บริษัทนั้นให้กรรมการเป็นผู้จัดการภายใต้การควบคุมของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น มาตรา 1144) ส่วนแบบฟอร์ม กำหนดเวลา และเอกสารประกอบที่แน่ชัดให้เป็นไปตามที่ DBD กำหนด (ทางสำนักงานของเราสามารถช่วยดำเนินการได้)

ลงนามตราสารการโอนหุ้นมาตรา 1129

ทำตราสารการโอนหุ้นเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน มีพยานรับรองอย่างน้อยหนึ่งคน มิฉะนั้นเป็นโมฆะ

ปรับปรุงสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นมาตรา 1138, 1139

จดแจ้งผู้รับโอนลงในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น; เมื่อจดแจ้งแล้วการโอนจึงใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกได้

ปรับปรุงต่อ DBDมาตรา 1139 / มาตรา 13 พ.ร.บ.ทะเบียนพาณิชย์

ส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นประจำปี (บอจ.5); กรณีรายการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงให้จดทะเบียนเปลี่ยนแปลงภายใน 30 วัน

6. การโอนหุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือ (bearer)

ใบหุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือ (certificate to bearer) จะออกได้ก็ต่อเมื่อข้อบังคับให้อำนาจไว้ และหุ้นนั้นได้ใช้เงินเต็มมูลค่าแล้วเท่านั้น มาตรา 1134 การโอนหุ้นชนิดนี้ทำได้โดยเพียงส่งมอบใบหุ้นก็สมบูรณ์ ไม่ต้องมีตราสารการโอนเป็นหนังสือหรือขั้นตอนการจดแจ้งลงทะเบียน มาตรา 1135 ในทางปฏิบัติ บริษัทจำกัดในประเทศไทยส่วนใหญ่ใช้หุ้นชนิดระบุชื่อ ส่วนหุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือพบได้น้อย

7. การโอนหุ้นอันเนื่องมาจากการตายหรือล้มละลาย

หากมีบุคคลอื่นได้สิทธิในหุ้นนั้นตามกฎหมายเพราะเหตุที่ผู้ถือหุ้นตายหรือล้มละลาย เป็นต้น บริษัทจะต้องรับจดทะเบียนบุคคลนั้นเป็นผู้ถือหุ้น เมื่อบุคคลดังกล่าวได้เวนคืนใบหุ้น (หากสามารถเวนคืนได้) และแสดงหลักฐานอันสมควรแล้ว มาตรา 1132 การโอนลักษณะนี้แตกต่างจากการซื้อขายโดยสมัครใจ โดยดำเนินการจดทะเบียนด้วยเอกสารการรับมรดกหรือเอกสารตามกระบวนการของศาล/คดีล้มละลาย

⚠️ หลังโอนหุ้นแล้วยังต้องมีจำนวนผู้ถือหุ้นขั้นต่ำครบตามกฎหมาย

ปัจจุบันบริษัทจำกัดในประเทศไทยต้องมีผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คน (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2023, มาตรา 1097) และกรรมการอย่างน้อย 1 คน (มาตรา 1144) ดังนั้นจึงไม่อาจโอนหุ้นจนทำให้เหลือผู้ถือหุ้นเพียง 1 คนได้; หากผู้ถือหุ้นเดิมประสงค์จะถอนตัวออกจากหุ้นทั้งหมด ต้องจัดให้มีผู้ถือหุ้นอย่างน้อยสองคนไปพร้อมกัน ส่วนหลักเกณฑ์ ค่าธรรมเนียม และกำหนดเวลาอื่น ๆ ที่ไม่ได้ระบุไว้โดยชัดแจ้งในตัวบทกฎหมาย ให้เป็นไปตามที่ทางราชการกำหนด (ทางสำนักงานของเราสามารถช่วยตรวจสอบยืนยันได้)

FAQ

การโอนหุ้นของบริษัทในประเทศไทยต้องมีเอกสารใดจึงจะสมบูรณ์?

การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อต้องทำเป็นตราสารการโอนหุ้นเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อทั้งผู้โอนและผู้รับโอนร่วมกัน และมีพยานอย่างน้อยหนึ่งคนรับรองลายมือชื่อ; การโอนที่ไม่เป็นไปตามรูปแบบนี้ย่อมเป็นโมฆะ (มาตรา 1129) โดยในตราสารการโอนควรระบุเลขหมายหุ้นและจำนวนหุ้นด้วย

การโอนหุ้นจะใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกได้เมื่อใด?

การโอนจะใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกได้ก็ต่อเมื่อได้นำข้อเท็จจริงเรื่องการโอน พร้อมทั้งชื่อและที่อยู่ของผู้รับโอน จดแจ้งลงในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทแล้วเท่านั้น (มาตรา 1129) หากเพียงลงนามในตราสารการโอนแต่ยังไม่ได้จดแจ้งลงทะเบียน ก็ยังใช้ยันบริษัทและบุคคลภายนอกไม่ได้

เมื่อโอนหุ้นเสร็จแล้วต้องดำเนินการอะไรต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) อีกบ้าง?

ต้องปรับปรุงสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท (มาตรา 1138, 1139); กรรมการต้องส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นทั้งหมด หรือ บอจ.5 ต่อนายทะเบียนอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่ 14 นับแต่วันประชุมสามัญผู้ถือหุ้น (มาตรา 1139); และหากรายการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลง ยังต้องยื่นจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงภายใน 30 วันตามมาตรา 13 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์

จะโอนหุ้นทั้งหมดให้บุคคลคนเดียวจนบริษัทเหลือผู้ถือหุ้นเพียงคนเดียวได้หรือไม่?

ไม่ได้ ปัจจุบันบริษัทจำกัดต้องมีผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คน (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2023, มาตรา 1097) และกรรมการอย่างน้อย 1 คน (มาตรา 1144) จึงไม่อาจโอนหุ้นจนทำให้เหลือผู้ถือหุ้นเพียง 1 คนได้