ขั้นตอนการเปลี่ยนแปลงกรรมการบริษัทในไทย: แต่งตั้ง ถอดถอน ลาออก แต่งตั้งซ่อม และจดทะเบียนภายใน 14 วัน (บริษัทจำกัด)

สรุปสั้น ๆ

ในประเทศไทย กรรมการของบริษัทจำกัด (ซึ่งอยู่ภายใต้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) จะแต่งตั้งหรือถอดถอนได้โดยที่ประชุมผู้ถือหุ้นเท่านั้น (มาตรา 1151) และบริษัทต้องมีกรรมการอย่างน้อยหนึ่งคนเพื่อจัดการกิจการของบริษัทภายใต้การควบคุมของที่ประชุมผู้ถือหุ้นและตามข้อบังคับของบริษัท (มาตรา 1144) ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้ง/ถอดถอน การลาออก หรือการแต่งตั้งซ่อมตำแหน่งที่ว่าง เมื่อใดที่มีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ บริษัทต้องนำไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง (มาตรา 1157)

1. ใครเป็นผู้จัดการบริษัท และต้องมีกรรมการอย่างน้อยกี่คน

บริษัทจำกัดนั้นจัดการกิจการของบริษัทโดยกรรมการคนหนึ่งหรือหลายคน ภายใต้การควบคุมของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น (general meeting) และเป็นไปตามข้อบังคับของบริษัท (มาตรา 1144) จากนี้จึงได้ข้อสรุปสองประการ คือ บริษัทต้องมีกรรมการ และกรรมการอยู่ภายใต้การควบคุมของที่ประชุมผู้ถือหุ้น สำหรับบริษัทจำกัดนั้น จำนวนกรรมการขั้นต่ำตามกฎหมายคือหนึ่งคน ส่วนจำนวนและค่าตอบแทนของกรรมการให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นเป็นผู้กำหนด (มาตรา 1150)

สิ่งที่ต้องแยกให้ชัดคือ "จำนวนกรรมการ" กับ "จำนวนผู้ถือหุ้น" เป็นคนละเรื่องกัน กล่าวคือ จำนวนผู้ถือหุ้นขั้นต่ำของบริษัทจำกัดในปัจจุบันคือสองคน (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2023, มาตรา 1097) ซึ่งไม่เกี่ยวกับจำนวนกรรมการ

2. การแต่งตั้งหรือถอดถอนกรรมการทำอย่างไร (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1151 และ 1150)

หลักเกณฑ์สำคัญมีเพียงข้อเดียว คือ กรรมการจะแต่งตั้งหรือถอดถอนได้โดยที่ประชุมผู้ถือหุ้นเท่านั้น (มาตรา 1151) กล่าวคือ ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มกรรมการใหม่ การเปลี่ยนตัวกรรมการ หรือการถอดถอนกรรมการคนใดคนหนึ่ง ล้วนต้องดำเนินการโดยการเรียกประชุมผู้ถือหุ้นและให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นลงมติ จะอาศัยเพียงข้อตกลงเป็นการภายในระหว่างกรรมการที่เหลือ หรือหนังสือแจ้งภายในเพียงฉบับเดียวไม่ได้

จำนวนและค่าตอบแทนของกรรมการก็ให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นเป็นผู้กำหนดเช่นกัน (มาตรา 1150) ส่วนเกณฑ์มติที่ต้องใช้ในการแต่งตั้งหรือถอดถอนกรรมการ (ว่าเป็นมติธรรมดาหรือมติพิเศษ สัดส่วนการเข้าประชุมและการลงคะแนน เป็นต้น) นั้น มาตราที่อ้างถึงมิได้กำหนดไว้เป็นการทั่วไป จึงต้องถือตามข้อบังคับของบริษัทและกฎเกณฑ์ทางราชการเป็นหลัก (ทางสำนักงานยินดีช่วยตรวจสอบยืนยัน) ในทางปฏิบัติ ก่อนเรียกประชุมผู้ถือหุ้นควรตรวจสอบข้อบังคับของบริษัทเกี่ยวกับกำหนดระยะเวลาบอกกล่าว องค์ประชุม และวิธีการลงมติเสียก่อน

3. การลาออกของกรรมการ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1153)

กรรมการที่ประสงค์จะลาออกจากตำแหน่ง พึงยื่นหนังสือลาออกต่อบริษัท โดยการลาออกมีผลนับแต่วันที่หนังสือลาออกไปถึงบริษัท นอกจากนี้ กรรมการที่ลาออกสามารถแจ้งการลาออกของตนต่อนายทะเบียนได้ด้วยตนเอง (มาตรา 1153)

มีข้อควรทราบสองประการ ประการแรก จุดที่การลาออกมีผลถือตาม "วันที่หนังสือไปถึงบริษัท" มิใช่วันที่บริษัทยินยอมหรือที่ประชุมผู้ถือหุ้นอนุมัติ ประการที่สอง แม้กรรมการจะมีสิทธิแจ้งต่อนายทะเบียนได้เองโดยตรง แต่ก็ไม่ทำให้บริษัทพ้นจากหน้าที่ที่จะต้องไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงอีกทางหนึ่งเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ (ดูข้อ 5)

4. การแต่งตั้งซ่อมตำแหน่งกรรมการที่ว่างลง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1155)

เมื่อคณะกรรมการมีตำแหน่งว่างลงด้วยเหตุอื่นนอกจากการออกตามวาระ กรรมการที่เหลืออยู่อาจแต่งตั้งบุคคลเข้าเป็นกรรมการแทนตำแหน่งที่ว่างนั้นไปก่อนได้ แต่บุคคลที่ได้รับแต่งตั้งเช่นนี้ อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่าวาระที่ยังเหลืออยู่ของกรรมการที่ตนเข้าแทน (มาตรา 1155)

กล่าวอีกนัยหนึ่ง กรรมการอาจ "แต่งตั้งแทนกันชั่วคราว" เพื่อให้บริษัทดำเนินงานได้ตามปกติ แต่นี่เป็นเพียงมาตรการชั่วคราวในช่วงเปลี่ยนผ่านเท่านั้น กล่าวคือ กรรมการที่ได้รับแต่งตั้งแทนจะรับช่วงวาระที่เหลือของคนก่อน มิใช่วาระเต็มที่เริ่มนับใหม่ ส่วนการแต่งตั้งหรือถอดถอนอย่างเป็นทางการยังคงต้องถือตามมติของที่ประชุมผู้ถือหุ้นเป็นหลัก (มาตรา 1151)

5. เมื่อเปลี่ยนแปลงแล้วต้องจดทะเบียนต่อนายทะเบียน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1157 · พระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ มาตรา 13)

นี่คือขั้นตอนที่ถูกมองข้ามได้ง่ายที่สุด แต่กลับสำคัญที่สุด เมื่อใดที่มีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ บริษัทต้องนำไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง (มาตรา 1157) กำหนดสิบสี่วันนี้ใช้กับทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้งกรรมการใหม่ การถอดถอน การลาออก หรือการแต่งตั้งซ่อมตำแหน่งที่ว่าง กล่าวคือ ตัวการเปลี่ยนแปลงเองอาจมีผลภายในบริษัทแล้ว แต่ในทางภายนอกต้องผ่านการจดทะเบียนจึงจะสมบูรณ์

นอกจากนี้ สำหรับผู้ประกอบพาณิชยกิจที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์นั้น พระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ยังมีบทบัญญัติทั่วไปอีกด้วย กล่าวคือ เมื่อบรรดารายการที่ได้จดทะเบียนไว้ (เช่น ทุน จำนวนหุ้น และมูลค่าหุ้นของบริษัท เป็นต้น ดูมาตรา 12 แห่งกฎหมายดังกล่าว) มีการเปลี่ยนแปลง ผู้ประกอบพาณิชยกิจต้องยื่นขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงต่อนายทะเบียนพาณิชย์ในท้องที่ภายในกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด ซึ่งกำหนดเวลาตามกฎหมายดังกล่าวคือสามสิบวัน (มาตรา 13 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์) สำหรับกรณีการเปลี่ยนแปลงกรรมการนั้น บริษัทพึงถือกำหนดสิบสี่วันตามมาตรา 1157 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นหลัก และดำเนินการโดยเร็ว อย่าให้ล่าช้าเพราะมีระบบการจดทะเบียนสองระบบ

การแต่งตั้ง/ถอดถอน มติที่ประชุมผู้ถือหุ้น

การเพิ่ม เปลี่ยน หรือถอดถอนกรรมการ ล้วนต้องกระทำโดยมติของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1151) จำนวนและค่าตอบแทนก็ให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นกำหนดเช่นกัน (มาตรา 1150)

การลาออก มีผลเมื่อหนังสือไปถึง

ยื่นหนังสือลาออก มีผลนับแต่วันที่ไปถึงบริษัท กรรมการที่ลาออกอาจแจ้งนายทะเบียนได้ด้วยตนเอง (มาตรา 1153)

การจดทะเบียน ภายใน 14 วัน

เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ บริษัทต้องจดทะเบียนต่อนายทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง (มาตรา 1157)

6. การเปลี่ยนแปลงกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม ("ผู้แทนนิติบุคคล")

สิ่งที่ลูกค้าจำนวนมากเรียกว่า "การเปลี่ยนผู้แทนนิติบุคคล" นั้น แท้จริงหมายถึงการเปลี่ยนแปลงกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม (กรรมการผู้มีอำนาจลงนาม คือกรรมการที่ได้รับมอบอำนาจให้ลงนามในเอกสารแทนบริษัทต่อบุคคลภายนอก) การที่บริษัทจะถูกจัดการโดยกรรมการอย่างไร และกรรมการคนใดหรือหลายคนจะลงนามด้วยวิธีใดเพื่อเป็นตัวแทนบริษัทต่อบุคคลภายนอกนั้น อยู่ในขอบเขตของข้อบังคับบริษัท และดำเนินไปภายใต้การควบคุมของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1144)

ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงกรรมการผู้มีอำนาจลงนามมักเกี่ยวข้องกับสองระดับ คือ ระดับแรก การปรับเปลี่ยนตัวกรรมการและอำนาจการลงนามให้เป็นไปตามข้อบังคับและมติของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1151, มาตรา 1150) ระดับที่สอง เนื่องจากเป็นรายการที่ได้จดทะเบียนไว้ จึงต้องนำไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนพร้อมกันภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ (มาตรา 1157) ส่วนถ้อยคำที่จะเขียนในข้อความเกี่ยวกับอำนาจการลงนามและเอกสารที่ต้องใช้นั้น ให้ถือตามข้อบังคับของบริษัทและกฎเกณฑ์ทางราชการเป็นหลัก (ทางสำนักงานยินดีช่วยดำเนินการ)

7. ขั้นตอนทั่วไปในการดำเนินการเปลี่ยนแปลงกรรมการ (สำหรับใช้อ้างอิง)

ตรวจสอบข้อบังคับ ยืนยันข้อกำหนดในข้อบังคับของบริษัทเกี่ยวกับจำนวนกรรมการ เกณฑ์มติในการแต่งตั้ง/ถอดถอน กำหนดระยะเวลาบอกกล่าว และอำนาจการลงนาม
เรียกประชุมผู้ถือหุ้น เพื่อลงมติเรื่องการแต่งตั้ง ถอดถอน เปลี่ยนตัวกรรมการ และการจัดการอำนาจการลงนาม (มาตรา 1151, มาตรา 1150) หากเป็นการลาออกให้อาศัยหนังสือลาออก (มาตรา 1153) หากเป็นการแต่งตั้งแทนชั่วคราวให้เป็นไปตามการแต่งตั้งซ่อมโดยคณะกรรมการ (มาตรา 1155)
จัดเตรียมเอกสารจดทะเบียน รวบรวมรายงานการประชุม บัญชีรายชื่อกรรมการ เอกสารแสดงตน ฯลฯ ส่วนแบบฟอร์มและจำนวนชุดที่ต้องใช้ให้ถือตามกฎเกณฑ์ทางราชการเป็นหลัก (ทางสำนักงานยินดีช่วยตรวจสอบยืนยัน)
จดทะเบียนภายในกำหนด นำไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงต่อนายทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง (มาตรา 1157)

⚠️ อย่าใช้กฎเกณฑ์ของบริษัทจำกัดปะปนกับบริษัทมหาชน

เนื้อหาในบทความนี้ทั้งหมดเป็นกฎเกณฑ์ของบริษัทจำกัด ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้แก่ กรรมการขั้นต่ำหนึ่งคน ผู้ถือหุ้นขั้นต่ำสองคน (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2023, มาตรา 1097) ส่วนบริษัทมหาชนจำกัด (PLC) อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัดซึ่งกำหนดไว้ต่างหาก จำนวนกรรมการ วาระ และเกณฑ์มติล้วนไม่เหมือนกัน อย่านำมาใช้ปะปนกัน นอกจากนี้ เลขมาตราที่อ้างถึงในบทความนี้ล้วนอิงจากฉบับแปลภาษาอังกฤษของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนรายละเอียดในทางปฏิบัติ เช่น สัดส่วนที่แน่นอนของมติแต่งตั้ง/ถอดถอน แบบฟอร์มและจำนวนชุดที่ต้องใช้ในการจดทะเบียน โปรดถือตามกฎเกณฑ์ทางราชการที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันเป็นหลัก (ทางสำนักงานยินดีช่วยดำเนินการ)

FAQ

การเปลี่ยนตัวกรรมการของบริษัทจำกัดในไทย ต้องมีมติที่ประชุมผู้ถือหุ้นหรือไม่?

ต้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กรรมการจะแต่งตั้งหรือถอดถอนได้โดยที่ประชุมผู้ถือหุ้นเท่านั้น (มาตรา 1151) และจำนวนกับค่าตอบแทนของกรรมการก็ให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นกำหนด (มาตรา 1150) ดังนั้น การเพิ่ม เปลี่ยน หรือถอดถอนกรรมการจึงต้องเรียกประชุมผู้ถือหุ้นเพื่อลงมติ ส่วนเกณฑ์มติที่ต้องใช้ในการแต่งตั้ง/ถอดถอน (มติธรรมดาหรือมติพิเศษ สัดส่วนการลงคะแนน เป็นต้น) ให้ถือตามข้อบังคับของบริษัทและกฎเกณฑ์ทางราชการเป็นหลัก (ทางสำนักงานยินดีช่วยตรวจสอบยืนยัน)

หลังเปลี่ยนแปลงกรรมการแล้ว ต้องจดทะเบียนภายในกี่วัน?

บริษัทต้องนำไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงต่อนายทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1157) กำหนดสิบสี่วันนี้ใช้กับทุกกรณี ทั้งการแต่งตั้ง การถอดถอน การลาออก และการแต่งตั้งซ่อมตำแหน่งที่ว่าง นอกจากนี้ สำหรับผู้ประกอบพาณิชยกิจที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ การเปลี่ยนแปลงรายการที่จดทะเบียนต้องดำเนินการภายในสามสิบวันตามพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ มาตรา 13 แต่สำหรับการเปลี่ยนแปลงกรรมการ พึงถือกำหนดสิบสี่วันตามมาตรา 1157 และดำเนินการโดยเร็ว

การลาออกของกรรมการมีผลเมื่อใด? ต้องได้รับความยินยอมจากบริษัทหรือไม่?

เมื่อกรรมการยื่นหนังสือลาออกแล้ว การลาออกมีผลนับแต่วันที่หนังสือลาออกไปถึงบริษัท โดยไม่ต้องอาศัยความยินยอมของบริษัทหรือการอนุมัติของที่ประชุมผู้ถือหุ้นเป็นเงื่อนไข ทั้งกรรมการที่ลาออกยังอาจแจ้งการลาออกต่อนายทะเบียนได้ด้วยตนเอง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1153) แต่ทั้งนี้ไม่ทำให้บริษัทพ้นจากหน้าที่ที่จะต้องไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงภายในสิบสี่วันอีกทางหนึ่งเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกรรมการ (มาตรา 1157)

บริษัทจำกัดต้องมีกรรมการและผู้ถือหุ้นอย่างน้อยกี่คน?

สองอย่างนี้ต่างกัน อย่าสับสน บริษัทจำกัดจัดการโดยกรรมการภายใต้การควบคุมของที่ประชุมผู้ถือหุ้น โดยกรรมการขั้นต่ำตามกฎหมายคือหนึ่งคน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1144) ส่วนผู้ถือหุ้นขั้นต่ำในปัจจุบันคือสองคน (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2023 มาตรา 1097) สำหรับบริษัทมหาชนจำกัด (PLC) นั้นอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัดต่างหาก เกณฑ์ต่างกัน จึงนำมาใช้กับบริษัทจำกัดไม่ได้